បទសម្ភាសន៍រវាង លោកបណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ ប្រធានវិទ្យាស្ថានពលរដ្ឋវិជ្ជា ជាមួយ លោកសត្យា រក្ស ទូរទស្សន៍បាយ័ន ស្តីពីការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ ដែលនឹងឈានមកដល់នៅពេលខាងមុខ
ថ្ងៃទី០៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១២
លោកសត្យា រក្ស
សំណួរ៖
ជុំវិញការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់នេះ គណបក្សប្រឆាំង
មានដូចជាគណបក្ស សម រង្ស៊ី ក្តី គណបក្សតូចតាចរបស់កឹម សុខា ក្តី
បានបង្ហាញនូវការចុះចាញ់មុនប្រកួត ដោយគាត់បាន និងកំពុងតែចោទ គ ជ ប
ថាគ្មានតម្លាភាព គ្មានយុត្តិធម៌ លំអៀងមកលើគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ជាដើម។
ជុំវិញបញ្ហានេះ សូមលោកបណ្ឌិតជួយពន្យល់ និងបំភ្លឺដល់គណបក្សប្រឆាំង
ជាពិសេសជូនទៅដល់ជនរួមជាតិ អំពីនីតិវិធីរបស់ គ ជ ប
ក្នុងការរៀបចំបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ សង្កាត់
នាពេលខាងមុខនេះបន្តិចបាទ?
លោកបណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ
ចម្លើយ៖ មុន
នឹងយើងធ្វើការវិនិច្ឆ័យទៅលើតួអង្គនីមួយៗ
ដែលពាក់ពន្ធ័ទៅនឹងរឿងបោះឆ្នោត
ជាពិសេសយើងទាញទៅលើទស្សនៈរបស់គណបក្សប្រឆាំង
ដែលច្រើនតែចោទប្រកាន់ គ.ជ.ប ថាមិនឯករាជ្យ មិនសុក្រឹត្យ
រហូតអង្គការ NGO មួយចំនួន ដែលមាននិន្នាការប្រឆាំង
ហើយធ្វើកិច្ចការបោះឆ្នោតក៏ចោទប្រកាន់ថា មិនឯករាជ្យ។
ត្រង់ចំណុចនេះពួកគាត់បានត្រឹមតែអះអាងទេ
បើសិនជាយើងចង់រកឲ្យឃើញថា
តើការបោះឆ្នោតមួយអាចទទួលយកបានដោយ សេរី យុត្តិធម៌
លុះត្រាតែយើងមើលទៅលើតួនាទី
និងការទទួលខុសត្រូវរបស់ស្ថាប័នមួយ
ដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងរឿងបោះឆ្នោត។ ការបោះឆ្នោតមួយសេរី
ត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ មិនអាស្រ័យទៅលើតែអង្គការមួយតែមួយមុខទេ
យើងត្រូវមើលច្បាប់។គណៈកម្មាធិការជាតិ រៀបចំការបោះឆ្នោត
(គ.ជ.ប) តើមានតួនាទីអ្វីខ្លះ?។ គ.ជ.ប
ជាអង្គការបោះឆ្នោតដែលទទួលបន្ទុកត្រឹមតែរៀបចំនូវបច្ចេកទេសនៃ
ដំណើរការបោះឆ្នោតទេ មិនមែនជាអ្នកកំណត់ទៅនឹងនយោបាយបោះឆ្នោត
ឬក៏គោលការណ៍បោះឆ្នោតទេ។ អញ្ចឹងដំណើរការបច្ចេកទេស
រាប់តាំងពីការចុះឈ្មោះ ការស្រង់បញ្ជី ការទទួលឈ្មោះបេក្ខជន
រាប់សន្លឹកឆ្នោត គណនាសន្លឹកឆ្នោត បែងចែកអសនៈ ។ល។
សុទ្ធតែជាការងារបច្ចេកទេសបោះឆ្នោត ដែលច្បាប់ប្រគល់ជូន គ.ជ.ប។
សូម្បីតែរបៀបរាប់សន្លឹកឆ្នោត ក៏មិនមែនជាការសម្រេចរបស់ គ.ជ.ប
ដែរ ថាសន្លឹកឆ្នោតណាយកមករាប់
ហើយសន្លឹកឆ្នោតណាមិនត្រូវយករាប់។
តាំងពីសន្លឹកឆ្នោតដែលត្រូវយកមកប្រើ
សុទ្ធតែច្បាប់កំណត់ទាំងអស់ អញ្ចឹង គ.ជ.ប
មានកាតព្វកិច្ចក្នុងការទទួលខុសត្រូវ
ចំពោះការងារធុរៈកិច្ចរបស់ខ្លួនក្នុងបច្ចេកទេសរៀបចំការបោះឆ្នោត
អនុលោមទៅតាមច្បាប់ដែលកំណត់
ហើយដើម្បីឲ្យការអនុវត្តមានប្រសិទ្ធិភាព យើងឃើញថា គ.ជ.ប បាន
កំណត់នូវនីតិវិធី របស់ខ្លួនដើម្បីឲ្យ សម្រេចនូវគោលដៅ
នៃការធានាការបោះឆ្នោតខាងភារកិច្ចបច្ចេកទេសរបស់ខ្លួនបានត្រឹម
ត្រូវ រាប់ទាំងការជូនដំណឹង
តាំងពីការកំណត់ប្រតិទិននៃជំហាននីមួយៗ។
មួយទៀតយើងកុំអាលនិយាយស៊ីជម្រៅ ឥឡូវ គ.ជ.ប មានភារកិច្ចហ្នឹង
សួរថា គ្រប់គ្រាន់ទេការបោះឆ្នោតមួយ?
អញ្ចឹងហើយអង្គការណាទៀតដែលត្រូវមានតួនាទី? ខ្ញុំបានបង្ហើបថា
គ.ជ.ប អនុវត្តតាមច្បាប់ អញ្ចឹងរដ្ឋសភា
ក៏មានតួនាទីក្នុងកិច្ចការបោះឆ្នោតដែរ
គឺជាអ្នកធ្វើច្បាប់បោះឆ្នោត
ហើយមិនត្រឹមតែធ្វើច្បាប់បោះឆ្នោតជាមូលដ្ឋានទេ
រហូតមានវិសោធនកម្មនូវនីតិវិធី
និងបែបបទមួយចំនួនឆ្លុះបញ្ចាំងទៅនឹងភាពពិតជាក់ស្តែង
នៃការវិវត្តន៍របស់កម្ពុជាទៀត។
អញ្ចឹងហើយបានច្បាប់បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងអ្នកតំណាងរាស្ត្រ
ច្បាប់បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ក្តី
សុទ្ធតែមានវិសោធនកម្ម។ អញ្ចឹងច្បាប់ហ្នឹងវាមានជាធរមានជាទូទៅ
ដែលតម្រូវឲ្យទាំង គ.ជ.ប អនុវត្ត។ ហើយមួយទៀត សួរថា មានតែ គ.ជ.ប
ហើយ រដ្ឋសភា អាចឲ្យការបោះឆ្នោតទៅរលូនដែរឬអត់?
អត់ទាន់គ្រប់ទៀត អញ្ចឹងបានគណបក្សប្រឆាំង
ហើយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរពិសេស NGO និន្នាការប្រឆាំង
ត្រូវរៀនសូត្រតទៅទៀត បើមានតែរដ្ឋសភា ហើយមាន គ.ជ.ប
ដ៏ពេជ្រពណ្ណរាយក៏អត់ទាន់គ្រប់ដែរ
យើងត្រូវការដំណើរការបោះឆ្នោត រាប់តាំងពីការចុះបញ្ជី ។ល។
ឲ្យមានសុវត្ថិភាព សន្តិសុខ ធានាដោយប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការចុះបញ្ជី
រហូតដល់ក្នុងបោះឆ្នោត រហូតទៅដល់ គ.ជ.ប រាប់សន្លឹកឆ្នោតប្រកាសនោះ
សន្តិសុខ សុវត្ថិភាពគឺជាភារៈកិច្ចរាជរដ្ឋាភិបាល
និងអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច បានន័យថា
អាជ្ញាធររបស់អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ។ ឃើញទេបី
ហ្នឹងអត់ទាន់គ្រប់ទៀត តើអ្នកណាទៀតដែលត្រូវទទួលខុសត្រូវ
ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យការបោះឆ្នោត សេរី យុត្តិធម៌ ត្រឹមត្រូវ
គឺគេត្រូវការនូវតម្លាភាពនៃនយោបាយរបស់របស់គណបក្សទៀត
បើគណបក្សនីមួយៗ ពុំសុច្ចរិតចំពោះនយោបាយរបស់ខ្លួន
ចូលរួមគ្រាន់តែស្រែកដើម្បីបង្ខូចកេរ្តិ៍នៃដំណើរការបោះឆ្នោត
គណបក្សហ្នឹងទុច្ចរិតបាត់ទៅហើយ ។ ខ្ញុំគ្រាន់តែលើកតួអង្គគណបក្ស
សំខាន់ណាស់នូវកាតព្វកិច្ច ដើម្បីជួយទ្រទ្រង់ការបោះឆ្នោត
ខ្លួនដាក់ឈ្មោះចូលប្រកួតប្រជែង
ដែលមានបេក្ខជននៅក្នុងបញ្ជីគណបក្ស
ប៉ុន្តែខ្លួនគ្មាននយោបាយបរិសុទ្ធ សុទ្ធចិត្ត
បានត្រឹមតែមួលបង្កាច់ ញុះញង់ អុជអាល បានន័យថា
ខ្លួនអត់ស្មោះត្រង់ក្នុងនយោបាយរបស់ខ្លួន
បែរទៅជាភ្លើតភ្លើនក្នុងការធ្វើនយោបាយអាឡិអាឡក់
ដូច្នេះខ្លួនអត់បានចូលរួមលើកស្ទួយ ដំណើរការបោះឆ្នោទេ។
តើគេត្រូវលើកស្ទួយយ៉ាងម៉េច? គេត្រូវមានគោលនយោបាយ
មានកម្មវិធីនយោបាយ ហើយកម្មវិធី និងគោលនយោបាយ
មិនមែនរបៀបប្រជាភិថុតទេ គោលនយោបាយ
និងកម្មវិធីនយោបាយត្រូវស្មោះត្រង់ចំពោះក្រុមគណបក្សរបស់ខ្លួន
ចំពោះសមាជិកគណបក្សរបស់ខ្លួន
ហើយត្រូវស្មោះត្រង់ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ នៅលើកម្មវិធីនយោបាយ
ដែលខ្លួនគិតឃើញថា ចង់ធ្វើរបៀបហ្នឹង តែមិនមែនឃោសនារបៀបឲ្យ ៤
ម៉ឺន មនុស្សចាស់ អាហ្នឹងមិនមែនកម្មវិធីទេ អាហ្នឹងបោកហើយ
ឬក៏ព្យាបាលអត់យកលុយអីជាដើម។
លោក សត្យា រក្ស៖
ថ្មីៗនេះលោក កឹម សុខា គាត់ប្រកាសថា មេឃុំគាត់បើសិនជាប់ឆ្នោត
គាត់ដឹកយកទៅរៀននៅអាមេរិក ប៉ុន្មានខែឯណោះ
គាត់ចេញទាំងលុយធ្វើដំណើរ ចេញតាំងពីសណ្ឋាគារ។
លោកបណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ៖
របៀបអញ្ចឹង តើខ្លួនស្មោះត្រង់នឹងនយោបាយរបស់ខ្លួនឬអត់?
ខ្លួនស្មោះត្រង់នឹងនយោបាយអភិវឌ្ឍប្រទេសក្នុងការចង់បាន
សន្លឹកឆ្នោតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឬអត់? វាអត់មាន
វាមិនដែលសន្លឹកឆ្នោតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋណាទៅគិតរឿង ៤ ម៉ឺនទេ
គេគិតតែរឿងការអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងជីវភាពរស់នៅទាំងបុគ្គល
ទាំងគ្រួសារ ទាំងសហគមន៍ ។
លោក សត្យា រក្ស
សំណួរ៖
ខ្ញុំចង់ឲ្យលោកបណ្ឌិតជួយបញ្ជាក់បន្តិច ឥឡូវយើងថា
គោលនយោបាយល្អហើយ គ្រប់យ៉ាងល្អហើយ ប៉ុន្តែតួអង្អតំណាង
អ្នកឈរឈ្មោះនោះ ដូចជាលោកមេឃុំ អ្នកឈរមេឃុំ
បើសិនជាគាត់ជាមនុស្សអវិជ្ជា មួយថ្ងៃៗគិតតែពីដើរផឹក
ហើយក្នុងផ្ទះគាត់ឈ្លោះគ្នា ប្រពន្ធកូន វ៉ៃដំ ច្រំធាក់
ប្រើអំពើហិង្សារាល់ថ្ងៃ។
អញ្ចឹងបេក្ខជនបែបហ្នឹងអាចនឹងទទួលយកជ័យជំនះបានឬទេ?
ពីព្រោះខ្ញុំឃើញថា មេឃុំដែលគណបក្ស សម រង្ស៊ី គណបក្ស កឹម សុខា ក្តី
ដែលគាត់ជ្រើសរើសជាអ្នកឈរឈ្មោះជាមេឃុំ នៅតាមឃុំនៅតាមស្រុក
ខ្ញុំឃើញថា ច្រើនតែជាមនុស្សអត់ចេះអក្សរ និយាយឲ្យចំ
គឺអសមត្ថភាព អញ្ចឹងត្រង់ហ្នឹងជាចំណុចដែលយើងគួរគិតដែរឬទេ?
លោកបណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ
ចម្លើយ៖
ចំណុចហ្នឹងហើយដែលខ្ញុំថា អត់ស្មោះត្រង់នឹងម្ចាស់ឆ្នោត។
ពាក្យថា គណបក្សនយោបាយដែលដាក់ខ្លួនទៅប្រកួតប្រជែង
វាមិនខុសពីកីឡាករដែលចុះឈ្មោះទៅប្រដាល់ទេ ឬទៅលេងបាល់ទាត់ទេ។
មានអាប៊ីតល្អ មានតារាងល្អ មានកាំមេរ៉ា ថតយ៉ាងល្អ
ប៉ុន្តែបើអ្នកលេងហ្នឹងវាខូច អាប៊ីត អង្គុយតែផ្លុំកញ្ចែ
ផ្លុំដល់ទៅហត់ ដល់ទៅដួលក៏ នៅតែអត់ល្អដែរ
ពីព្រោះលោកឃើញដើរតែទាត់គេរហូត មិនត្រូវផ្លុំរហូត។
ដូច្នេះទីលានប្រកួតគឺអត់ស្អាតទេ
មិនមែនអត់ល្អដោយសារតែអាប៊ីតទេ មិនមែនអត់ល្អដោយសារតារាងទេ
គឺអត់ល្អដោយសារកីឡាករ។ បានន័យថា អត់ស្មោះត្រង់នឹងកីឡា
នឹងនយោបាយហ្នឹង អញ្ចឹងបានចង់និយាយថា
គណបក្សនយោបាយត្រូវស្មោះត្រង់ជាមួយនឹងនយោបាយរបស់ខ្លួន
ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោត បានន័យថា មិនត្រឹមតែស្មោះត្រង់
និងទៀងត្រង់ទៅលើគោលគំនិត និងកម្មវិធីនយោបាយទេ
តែត្រូវស្មោះត្រង់ និងទៀងត្រង់ជាមួយនឹងម្ចាស់ឆ្នោតដែរ។
គឺនៅត្រង់ថា
ខ្លួនរើសបេក្ខជនឲ្យឆ្លើយតបទៅនឹងកម្មវិធីនយោបាយរបស់ខ្លួនផង។
ឧទាហរណ៍ថា កម្មវិធីនយោបាយសុទ្ធតែមហាអស្ចារ្យ ដល់យកបេក្ខជន
គឺអត់ទាំងដឹងពីកម្មវិធីនយោបាយរបស់បក្សខ្លួនផង ដឹងតែប្រមឹក
អញ្ចឹងធ្វើម៉េចយល់ថា កម្មវិធីនយោបាយអភិវឌ្ឍភូមិឃុំ
ដែលគណបក្សខ្លួនឯងបានតាក់តែងនោះ ថាតាក់តែងបានល្អទៀតទៅចុះ
តែខ្លួនរើសបេក្ខជនអត់ស្មោះត្រង់ចំពោះនយោបាយហ្នឹង។
ខ្ញុំលើកឧទាហរណ៍ រើសបេក្ខជនដែលយកលុយ យកអំណាចលុយមកជះឥទ្ធិពល
ដើម្បីឈរជាមេឃុំ សួរថារើសបុគ្គលដែលមានអំណាចលុយនេះ
វាស្មោះត្រង់នឹងកម្មវិធីនយោបាយរបស់បក្សដែរឬអត់?
វាស្មោះត្រង់ចំពោះការពេញចិត្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋលើកកម្មវិធីនយោបាយ
របស់គណបក្សដែរឬអត់? វានឹងឃ្លាតគ្នារវាងបុគ្គល
និងកម្មវិធីនយោបាយហើយ។ចំណុចហ្នឹងគឺភាពស្មោះត្រង់
និងទៀងត្រង់របស់គណបក្សនយោបាយក្នុងការរៀបចំកម្មវិធីនយោបាយឲ្យ
បានត្រឹមត្រូវ ឲ្យជាក់លាក់ ដែលមនុស្សអាចធ្វើបាន
មិនមែនទេវបុត្រណាមកធ្វើទេ មិនមែនឥស្សី ជប់មកបានទេ។
ដូចរឿងយកមេឃុំណាទៅអាមេរិកអី អាហ្នឹងចូលដល់បោក
រើសម៉េចឲ្យមនុស្សធ្វើបាន ហើយធ្វើបានក្នុងក្របខ័ណ្ឌ
ពិសេសជាក់ស្តែងរបស់កម្ពុជាទៀត។
មួយទៀតស្មោះត្រង់ចំពោះនយោបាយរបស់ខ្លួន
ចំពោះកម្មវិធីនយោបាយរបស់ខ្លួន រើសបេក្ខជនឲ្យបានត្រឹមត្រូវ
បរិសុទ្ធ ទៀងត្រង់ បើយកមនុស្សខិលខូច ក្រឡិចក្រឡុច
មិនស្មោះត្រង់គឺអ្នកហ្នឹងហើយ រួមទាំងមេបក្សទៀត
កំពុងតែធ្វើនយោបាយមិនស្មោះត្រង់ហើយ។
លោក សត្យា រក្ស
សំណួរ៖
ឥឡូវយើងងាកមកដំណើរការបោះឆ្នោតវិញម្តង
ដែលខ្ញុំសុំឲ្យលោកបណ្ឌិតជួយពន្យល់ ជូនដល់ជនរួមជាតិ។
ជាធម្មតាយើងឃើញថា
ដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនេះគឺគណបក្សនយោបាយនីមួយៗ គឺថា
មានអ្នកសង្កេតកាណ៍របស់ខ្លួន នេះជាចំណុចមួយដែលរាប់បានថាជា
តម្លាភាពមួយហើយ ពីព្រោះថា អ្នកសង្កេតការណ៍ហ្នឹងដើរតួជាភ្នែក
ជាច្រមុះ របស់គណបក្សនីមួយៗហ្នឹងឯង ប្រសិនបើមានភាពមិនប្រក្រតី
ឬក៏មានការបន្លំយ៉ាងណាៗនោះគឺ តំណាងគណបក្សហ្នឹងគឺមើលឃើញ
នេះជាចំណុចមួយដែលយើងឃើញថា ជាការល្អ ដែល គ.ជ.ប
បានកំណត់បែបនេះ។
ប៉ុន្តែអ្វីដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍គណបក្សប្រឆាំងនៅតែចោទថា
ការបោះឆ្នោតហ្នឹងគឺថា មិនមានតម្លាភាព មិនមែនយុត្តិធម៌
ឥឡូវយើងថាអញ្ចឹងចុះ ខ្ញុំងាកទៅស្ថាប័នធំ គឺថាស្ថាប័ន គ.ជ.ប
វិញម្តង តើ គ.ជ.ប មានសមាសភាពមកពីគណបក្សប្រឆាំងដែរឬទេ
ក្នុងការចូលរួមបង្កើតជាស្ថាប័ន គ.ជ.ប ហ្នឹង ?
លោកបណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ
ចម្លើយ៖ រឿង
គណបក្សប្រឆាំងដែលគេធ្វើនយោបាយ គឺខ្ញុំនិយាយឲ្យអស់ទៅ
មិនត្រឹមតែអត់សមត្ថភាព
គឺអត់ស្មោះត្រង់ទៅនឹងនយោបាយរបស់ខ្លួនថែមទៀត។
ឧទាហរណ៍រឿងពាក់ព័ន្ធរឿងសង្កេតការណ៍
ខ្លួនអត់មានភាពស្មោះត្រង់ចំពោះការងារសង្កេតកាណ៍
បើយើងស្មោះត្រង់ក្នុងការងារសង្កេតការណ៍ត្រូវរើសអ្នកសង្កេតការណ៍
ដែលស្មោះស្ម័គ្រចំពោះការងារហ្នឹង
មិនមែនរើសមនុស្សដែលសម្រាប់ឲ្យបង្គ្រប់កិច្ច
ចាំដល់មានបញ្ហាឲ្យមនុស្សហ្នឹងស្រែក បានន័យថាអត់ស្មោះត្រង់
អត់ទៀងត្រង់ហើយ។ យើងពិនិត្យមើល
ខ្ញុំក៏ធ្លាប់ធ្វើអ្នកសង្កេតការណ៍ ក្នុងក្របខ័ណ្ឌអន្តរជាតិ
ក្នុងក្របខ័ណ្ឌជាតិក៏ធ្លាប់ ក្របខ័ណ្ឌឯកជនក៏ធ្លាប់ដែរ។
បើយើងទៅសង្កេតការណ៍ឯកជន តើយ៉ាងម៉េច
ខ្ញុំឃើញនៅពេលដែលដំណើរការបោះឆ្នោត
ប្រជាពលរដ្ឋទម្លាក់សន្លឹកឆ្នោត ឃើញអ្នកសង្កេតការណ៍ពេញ
គ្រប់គណបក្ស យ៉ាងហោចណាស់ក៏មាន៣ ទៅ ៤ គណបក្សដែរ
ហើយអត់មានឃើញប្រតិកម្មអវិជ្ជមានណាមួយកើតមានទេ
រហូតទៅដល់រាប់សន្លឹកឆ្នោត ខ្ញុំមើល
ហើយឃើញគេលើកសន្លឹកឆ្នោតទាំងអស់ ហើយម្នាក់ៗគូសដូចៗគ្នា។
ខាងតំណាងមន្រ្តី គ.ជ.ប គូសនៅក្តារខៀន
អ្នកសង្កេតការណ៍គណបក្សគូសនៅលើក្រដាស់របស់ខ្លួន
គឺផ្ទៀងផ្ទាត់អត់ខុសគ្នា ពេលដែលគេរាប់បញ្ចប់ហើយ
គេសរសេរលើក្រដាសជាផ្លូវការ មានហត្ថលេខា អ្នកសង្កេតការណ៍
ឯកភាពទាំងអស់គ្នា តែហេតុអ្វីនៅពេលក្រោយមកកន្លែងដដែល
ទៅចោទប្រកាន់ថា អត់មានតម្លាភាព បើអត់មានតម្លាភាពហេតុអី
ដំណើរការបោះឆ្នោត រហូតដល់ចប់ចុងចប់ដើម?
ហើយខ្លួនមានចុះហត្ថលេខាទទួលស្គាល់
បានន័យថាទាំងមេបក្សបញ្ជូនមនុស្សអត់ស្មោះត្រង់ក្នុងការងារ
ហើយអ្នកដែលធ្វើការនៅក្នុងហ្នឹង
ដែលជាអ្នកសង្កេតការណ៍អត់ស្មោះត្រង់ចំពោះការបំពេញការងាររបស់
ខ្លួនឯង ខ្លួនចុះហត្ថលេខាទទួលស្គាល់ ហើយចេញក្រៅស្រែក។
ត្រង់ហ្នឹងដែលធ្វើប្រជាពលរដ្ឋមិនអាចទទួលយកបានទេ ពីព្រោះ គ.ជ.ប
មិនមែនជាអ្នកសង្កេតការណ៍បោះឆ្នោតទេ គ.ជ.ប
ជាអង្គការបច្ចេកទេសរៀបចំការបោះឆ្នោត
គឺរៀបចំដំណើរការបច្ចេកទេស ឲ្យវាប្រព្រឹត្តទៅដោយរលូន
ប៉ុន្តែសុវត្ថិភាព សន្តិសុខ មិនមែន គ.ជ.ប សង្កេតការណ៍ថា
ការបោះឆ្នោតប្រព្រឹត្តទៅថា ល្អ មិនល្អ ក៏មិនមែន គ.ជ.ប ដែរ
គឺអស់លោកអស់ហ្នឹង
ទាំងគណបក្សនយោបាយរហូតដល់មានអ្នកសង្កេតការណ៍ក្រៅក្របខ័ណ្ឌគណបក្ស
ទៀត មានទាំង NGO , IO ដូច្នេះមាន NGO
ខ្លះក៏អត់ស្មោះត្រង់នឹងការងារទៀត
ស្រាប់ដល់ពេលលទ្ធផលខុសចិត្ត តាមពិតលទ្ធផលមិនខុសទេ
តែវាខុសចិត្តរបស់គេ គេក៏បង្កើតបរិស្ថានវល់វក់មួយគឺ
ប្រកែកឡាំប៉ា និងការបោះឆ្នោត។ នេះគឺជាចរិតមិនសុច្ចរិត
ការពិតការបោះឆ្នោត ដំណើរការសុច្ចរិតត្រឹមត្រូវណាស់
ប៉ុន្តែគ្រាន់តែនិន្នាការនយោបាយ គ្រាន់តែមហិច្ឆតា
គ្រាន់តែការប៉ងប្រាថ្នា ខុសចិត្ត
បែរទៅជាក្រឡាច់រឿងទៅជាចោទប្រកាន់។
លោក សត្យា រក្ស
សំណួរ៖ ទិដ្ឋ
ភាពបែបហ្នឹងគឺខ្ញុំបានឃើញកាលពី យើងបោះឆ្នោតអាណត្តិទី៤
នេះតែម្តង។ និយាយឲ្យចំគឺលោក សម រង្ស៊ី តែម្តង
គឺថាមុនការបោះឆ្នោត ១ ថ្ងៃ ២ថ្ងៃ
គាត់ចេញសារមួយប្រាប់ទៅសកម្មជនរបស់គាត់ គាត់ថា
ការបោះឆ្នោតនេះគឺសុំឲ្យសកម្មជន សម រង្ស៊ី ទាំងអស់កុំភ័យ
កុំបារម្ភ ព្រោះគាត់ថាគាត់ជា សម រង្ស៊ី
គឺបានរៀបចំជើងព្រួលអស់ហើយ
អ្នកសង្កេតការណ៍របស់យើងក្នុង១កន្លែងបោះឆ្នោត មានពី ៥ទៅ ៦
នាក់ ឲ្យឆ្លាស់គ្នាទៀត មានអ្នកជញ្ជូនបាយ ជញ្ជូនទឹក គឺថា
មិនអាចមានគណបក្សណា បន្លំបានទេ
ហើយក្រៅពីនោះមានអ្នកសង្កេតការណ៍អង្គការផ្សេងៗ
រួមជាមួយអង្គការអន្តរជាតិ ទៀត នេះគឺជាការអះអាងរបស់លោក សម
រង្ស៊ី។ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលគាត់ចាញ់ ក្រោយពេលដែល គ.ជ.ប
ប្រកាសលទ្ធផល សម រង្ស៊ី គាត់ស្រែកថា
លទ្ធផលនេះមិនអាចទទួលយកបានទេ ហើយរៀបរាប់ដោយសារតែ មេឃុំ
ចៅហ្វាយស្រុក ចៅហ្វាយខេត្ត ស៊ុំគ្រលំ ទៅលួចសន្លឹកឆ្នោតជាដើម
ហើយគាត់បានអះអាងថា ពីថ្ងៃនេះទៅបន្តិចទៀតនេះ មេឃុំ
ចៅហ្វាយស្រុក ចៅហ្វាយខេត្ត
ទាំងអស់ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាត្រូវតែជាប់គុក។ សម រង្ស៊ី គាត់ថា
អញ្ចឹង
អញ្ចឹងនេះគឺមិនខុសអីពីលោកបណ្ឌិតបានធ្វើការពន្យល់ជូនជនរួម
ជាតិទេ គឺដោយសារតែលទ្ធផលមិនត្រូវចិត្តគាត់។
អញ្ចឹងទាក់ទងទៅនឹងអំណះអំណាង ឬគេហៅថា
លទ្ធផលមិនត្រូវចិត្តរបស់គណបក្សប្រឆាំងហ្នឹង
មាយាទបែបហ្នឹងយើងរាប់បានថា
ជាអ្នកដែលប្រកាន់យកនូវប្រជាធិបតេយ្យបានទេលោកបណ្ឌិត ?
លោក បណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ
ចម្លើយ៖
រឿងដែលអះអាងថា ខ្លួនឯងជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យវាជារឿង
ឆាកកំប្លែងនយោបាយមួយបាត់ទៅហើយ បើរឿងពិតវាអត់មានទេ
វាមិនឃើញប្រទេសណាមួយគេអះអាងថាខ្លួនគេជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ
ទេ យ៉ាងច្រើនគេថា ខ្លួនគេស្រឡាញ់ប្រជាធិបតេយ្យ
គេគាំទ្រប្រជាធិបតេយ្យ បែបនេះប្រជាធិបតេយ្យបែបនោះ
តែបើទៅតាំងខ្លួនថា ប្រជាធិបតេយ្យគឺអត់មានទេ
មានតែនៅក្នុងរឿងកំប្លែង អញ្ចឹងចាត់ទុកថា
ជាកំប្លែងនយោបាយរបស់គណបក្សប្រឆាំងដ៏អភ័ព្ទនៅស្រុកខ្មែរយើងទៅ
ចុះ ប៉ុន្តែរឿងវានៅតែប៉ុណ្ណេះទេ លោក សម រង្ស៊ី ក្តី លោក កឹម សុខា
ក្តី គណបក្សនយោបាយគ្រប់និន្នាការ
គួរតែផ្តល់ភាពបរិសុទ្ធមួយជូនម្ចាស់ឆ្នោត
កុំមួលបង្កាច់អ្នកដ៏ទៃ ធ្វើដូចនៅទូរទស្សន៍កីឡាកាស
ពេលឡើងអួតក្អេងក្អាង ពេលវ៉ៃហើយស្តិ ពេលស្តិហើយ
នៅដង្ហើមរួចទៅប្រកែកថា បោះឆ្នោតអត់ល្អ
អាហ្នឹងគឺយ៉ាប់មែនទែន។ អញ្ចឹងហើយបានខ្ញុំចង់ឲ្យជាអនុសាសន៍ទេ
ទី១ ត្រូវគោរពទទួលស្គាល់តួនាទីពិតរបស់ គ.ជ.ប កុំទាមទារឲ្យ
គ.ជ.ប ធ្វើហួសពីដែនរបស់គេ។ ទី២
បើពាក់ព័ន្ធទៅនឹងរឿងបញ្ហាច្បាប់ ដែលខ្លួនយល់ឃើញថា
មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ បញ្ហាច្បាប់បោះឆ្នោត ខ្លួនគួរតែធ្វើសំណើ
ហៅថា សេចក្តីស្នើច្បាប់ ក្នុងក្របខ័ណ្ឌជាអ្នកតំណាងរាស្រ្ត
ស្នើទៅរដ្ឋសភាដើម្បីពិនិត្យ
ក្នុងការធ្វើវិសោធនកម្មនៃមាត្រាណាមួយ ដែលខ្លួនយល់ឃើញថា
ប្រសើជាងនោះ ប៉ុន្តែរឿងថា សភាភាគច្រើនសម្រេចយ៉ាងម៉េច
អាហ្នឹងជារឿងមួយផ្សេងទៀត។
អញ្ចឹងបានខ្ញុំចង់ចែកគ្នាឲ្យដាច់ការរៀបចំបោះឆ្នោត
គេមិនអាចរៀបតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យទេ ការរៀបចំបោះឆ្នោតដោយ គ.ជ.ប
គឺការងាររបស់ គ.ជ.ប មិនផ្អែកលើមូលដ្ឋានប្រជាធិបតេយ្យទេ គឺ
គ.ជ.ប រៀបចំពីថ្នាក់ជាតិរហូតដល់ថ្នាក់ក្រោមគឺ
រៀបចំផ្អែកលើមូលដ្ឋានច្បាប់ និងមូលដ្ឋានគតិយុត្តិផ្សេងៗ ទៀត
អត់មានផ្អែកលើគោលការប្រជាធិបតេយ្យទេ។
គណបក្សប្រឆាំងត្រូវ
យល់ថា បើ គ ជ ប រៀបចំការបោះឆ្នោតផ្អែកទៅលើប្រជាធិបតេយ្យ
គឺមិនអាចធ្វើអ្វីទៅកើតទេ
អញ្ចឹងគឺមិនបានយកច្បាប់ធ្វើជាមូលដ្ឋានបាត់ទៅហើយ។ អញ្ចឹង គ ជ ប
គេអនុវត្តការងាររបស់គេ
ដោយផ្អែកទៅលើមូលដ្ឋានច្បាប់ដែលរដ្ឋសភាអនុមត្តិ
និងផ្អែកទៅលើលិខិតបទដ្ឋានគតិយុត្តិនានា
ដែលបានប្រកាសផ្សព្វផ្សាយឲ្យដឹងមុន។
រីឯអំណាចរបស់រដ្ឋសភាក្នុងកិច្ចការបោះឆ្នោត
គឺជាអំណាចនីតិបញ្ញត្តិនៃការអនុវត្តច្បាប់។
ដូច្នេះរដ្ឋសភាសម្រេចច្បាប់បោះឆ្នោត ឲ្យដំណើរការតាមបែបនេះ
ឬបែបនោះគឺផ្អែកទៅលើមូលដ្ឋានប្រជាធិបតេយ្យ
គឺការសម្រេចដោយមតិភាគច្រើន
ហើយផ្អែកទៅលើមូលដ្ឋាននៃនីតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ
ដែលយើងហៅថាធម្មនុញ្ញភាពនៃច្បាប់បោះឆ្នោត។
អញ្ចឹងយើងត្រូវបែងចែកគ្នាឲ្យច្បាស់ ថា
រដ្ឋសភាកិច្ចការបោះឆ្នោតដោយផ្អែកទៅលើគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យក្នុងការ
សម្រេចអនុមត្តិច្បាប់បោះឆ្នោត
ក៏ដូចជាសម្រេចទៅលើបទញ្ញត្តិវិសោធនកម្មនៃច្បាប់បោះឆ្នោត
ហើយនិងផ្អែកទៅលើធម្មនុញ្ញភាពនៃច្បាប់បោះឆ្នោត។
ចំណែកភារកិច្ច
របស់រដ្ឋាភិបាលគឺប្រតិបត្តិការដោយផ្អែកទៅលើមូលដ្ឋានច្បាប់ដែលសភា
អនុមត្តិ ដោយបែងចែកកិច្ចការច្បាស់លាស់
ហើយនិងកាតព្វកិច្ចដែលមានចែងនៅក្នុងច្បាប់ដែលតម្រូវឲ្យអំណាចនីតិ
ប្រតិបត្តិចូលរួមក្នុងការធានាប្រសិទ្ធិភាពឲ្យបានរលូននៅក្នុងការបោះឆ្នោត។
ការចូលរួមនូវភាពរឹងមាំរបស់អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ
ធ្វើឲ្យការបោះឆ្នោតដោយរលូន ប្រសិទ្ធិភាព ឲ្យមានសន្តិសុខ ឲ្យមានសុវត្ថិភាព
គឺផ្អែកទៅលើមូលដ្ឋានច្បាប់
និងផ្អែកទៅលើគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានគ្រឹៈនៃអំណាចនីតិប្រតិបត្តិដែលមានតួនាទី
ទទួលខុសត្រូវទៅលើកិច្ចការនោះ។ ចំណែកគណបក្សនយោបាយ
គឺមានសិទ្ធិរើសបេក្ខជនបោះឆ្នោតរបស់ខ្លួនដោយផ្អែកលើប្រជាធិបតេយ្យ
ផ្ទៃក្នុងបក្ស និងភាពស្មោះត្រង់ចំពោះនយោបាយរបស់ខ្លួន
ដោយគ្មាននរណាមានសិទ្ធិលូកដៃចូលនោះទេ។
ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ
ដើម្បីគាត់អាចបង្កើត អាចសម្តែង
និងអាចសម្រេចនូវឆន្ទះនយោបាយលើសន្លឹកឆ្នោតរបស់គាត់ គឺ គ ជ ប
បានទុកពេលយ៉ាងវែងសម្រាប់គាត់ស្វែងយល់
និងដឹងអំពីគណបក្សនីមួយៗដែលឈរឈ្មោះរហូតស្វែងយល់ដឹង
អំពីបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់បេក្ខជនថែមទៀត។ដូច្នេះការ ដឹង ការយល់នេះ
គឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ម្ចាស់ឆ្នោតធ្វើការសម្រេចវិនិច្ឆ័យ។
ចំណុចទាំងអស់នេះហើយគឺជាអង្គហេតុពាក់ព័ន្ធសម្រាប់ធានាឲ្យការបោះឆ្នោត
ប្រព្រឹត្តិទៅបានដោយរលូនល្អ។
ចំណែក
គណក្សប្រឆាំងដែលទាមទារឲ្យ គ ជ ប ធ្វើតាមចិត្តគាត់នោះ
គឺជាការទាមទារខុសពីអ្វីដែលជាគោលការណ៍ និងភារកិច្ចហើយ។
ចំពោះបរិបទដែលថាឯករាជ្យ ការចង់ឲ្យ គ ជ ប ឯករាជ្យ របស់គណបក្សប្រឆាំង
ថាតើគេចង់ឲ្យឯករាជ្យតាមរបៀបយ៉ាងម៉េចទេ?។ សមាសភាពរបស់ គ ជ ប
គឺមានការផ្លាស់ប្តូរជាច្រើនដងមកហើយ
ដូចជាការទាមទារឲ្យមានតំណាងគណបក្ស ជាដើម
ដល់ពេលបានតំណាងគណបក្សនៅក្នុង គ ជ ប ហើយក៏នៅតែថាអត់ឯករាជ្យទៀត។
អញ្ចឹងមានន័យថា ទាល់តែគណបក្សប្រឆាំងដឹកនាំឬ ទើបមានឯករាជ្យ?។
ភាពឯករាជ្យរបស់ គ ជ ប គឺត្រូវផ្អែកលើមូលដ្ឋានច្បាប់
គឺអត់ផ្អែកទៅលើបេះដូងទេ តែផ្អែកទៅលើបេះដូងគឺលំអៀងហើយ។
បើចង់ចាប់ចំណុចរបស់ គ ជ ប ថាគ ជ ប ធ្វើខុសគឺត្រូវចាប់ចំណុចណាដែល គ ជ ប
ធ្វើខុសច្បាប់ ពីព្រោះ គ ជ ប មិនផ្អែកទៅលើប្រជាធិបតេយ្យទេ
គឺផ្អែកតែទៅលើច្បាប់កំណត់តែប៉ុណ្ណោះ។
ដូច្នេះគ្រប់គណបក្សនយោបាយគួរតែរៀនសូត្រអំពីបញ្ហានេះវិញ
កុំធ្វើឲ្យបរិយាកាសនៃការបោះឆ្នោត
ហើយនិងដំណើរការកសាងប្រទេសអាប់អួរដោយសារ
តែការទាស់ចិត្តរបស់ខ្លួនពីរឿងលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនោះ។
ដរាបណាគណបក្ស ប្រឆាំង មិនទទួលស្គាល់នូវភាពខ្សោយរបស់ខ្លួន
នោះគឺយ៉ាប់ហើយ ពីព្រោះបើមើលពីការបោះឆ្នោតកាលពីឆ្នាំ២០០៨ លោក សម រង្ស៊ី
គាត់បានអួតអាងមុន ប៉ុន្តែនៅពេលដែលលទ្ធផលមិនបានដូចចិត្ត
បែរជាចោទប្រកាន់ថាការបោះឆ្នោតអត់ត្រឹមត្រូវទៅវិញ។ លោក កឹម សុខា
ក៏អញ្ចឹងដែរ សុទ្ធតែអួតមុនថាបានពី ៥៨ ទៅ៦០
គឺរឹតតែមិនដូចចិត្តរបស់ខ្លួនទេ
ពីព្រោះគណបក្សទើបតែបង្កើតគឺមិនអាចបានរហូត៥៨នោះទេ អញ្ចឹងគឺមិនអាចទេ។
ពួកគេក៏ធ្លាប់បានទៅប្តឹងសហភាពអឺរុបទៀត
ហើយរហូតមកដល់ពេលនេះក៏គ្មានបានលទ្ធផលអ្វីដែរ
ប៉ុន្តែពួកគេស្ទើរតែរត់មិនចង់ទាន់ក្នុងការចូលរួមប្រជុំសភាលើក
ដំបូងទៅវិញ
គឺហាក់បីដូចជារឿងកំប្លែង។អញ្ចឹងក្នុងនាមខ្លួនជាអ្នកដឹកនាំគណបក្ស
មិនអាចដើរតួជាអ្នកកំប្លែង
ដូចក្នុងរឿងកំប្លែងបានទេពីព្រោះការធ្វើនយោបាយត្រូវភ្ជាប់នឹងការទទួល
ខុសត្រូវ និងឈ្លាសវៃណាស់
មិនអាចលេងសើចដូចអស់លោកមេបក្សប្រឆាំងទាំងនោះបានទេ។
លោកសត្យា រក្ស
សំណួរ៖
មកដល់ពេលនេះ គណបក្សប្រឆាំងទាំងអស់ ទាំងគណបក្សកឹម សុខា ក្តី ទាំង សម
រង្ស៊ី ក្តី សុទ្ធតែកំពុងអួតថាគេបានរើសបេក្ខជនឈរឈ្មោះមេឃុំ។ កឹម សុខា
គេថាខេត្តនេះក៏មាន ខេត្តនោះក៏មានអ្នកឈរឈ្មោះមេឃុំ ហើយ សម រង្ស៊ី
ក៏ថាគេបានឈរឈ្មោះទូទាំងប្រទេសដែរ
អញ្ចឹងគេកំពុងតែមោទនភាពថាគេមានសមត្ថភាពក្នុងការឈរឈ្មោះមេឃុំ
ទូទាំងប្រទេស។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលគេប្រកាសអញ្ចឹងហើយ
គេថាគេនឹងទទួលបានជោគជ័យ ប្រសិនណា គ ជ ប កុំបន្លំសន្លឹកឆ្នោតគេ
ប៉ុន្តែបើសិនជាមានគេបន្លំនោះគេនឹងចាញ់ទៀតហើយ។
បើយើងមើលទៅក្នុងគណបក្សប្រឆាំងវិញ យើងឃើញថា ដូចជាគណបក្ស សម រង្ស៊ី
កំពុងតែបែកបាក់ជាជំរៀកៗ គឺគ្មាននរណាស្តាប់នរណាទេ សូម្បីតែ គង់ គាំ
ក៏ជាប្រធានស្តីទី ទីងមោងដែរ គឺគាត់គ្មានសិទ្ធិអំណាចទេ គឹស្រេចតែ យឹម
សុវណ្ណ ថាម៉េច គឺ គង់ គាំ ថាតាមអញ្ចឹងហើយ។
នេះជាចំណុចមួយដែលធ្វើឲ្យអ្នកគាំទ្រអស់ជំនឿ។
ម្យ៉ាងទៀតក៏មានចរន្តនៃការចាកចេញ ដោយមានតាំងពីមន្ត្រីថ្នាក់ខេត្ត
ថ្នាក់ស្រុក ថ្នាក់ឃុំ
រហូតដល់ថ្នាក់ភូមិក៏បានចាកចេញមកចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
គណបក្ស កឹម សុខា ក៏អញ្ចឹងដែរ គឺជាបក្សមួយដែលគេហៅថាបក្សប្រហោងធ្លុង
ក៏ចេះតែលើកអញ្ចឹងដែរថា បើសិនណា គ ជ ប ឯករាជ្យអត់លួចបន្លំទេ
គេនឹងឈ្នះហើយ។ ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបញ្ហានេះ
តើលោកបណ្ឌិតអាចឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីអារម្មណ៍របស់គណបក្សប្រឆាំងយ៉ាង
ដូចម្តេចដែរ?
លោក បណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ
ចម្លើយ៖
ខ្ញុំសូមលើកឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយថាតើប្រជាពលរដ្ឋគួរតែបោះឆ្នោតគាំទ្រ
បេក្ខជនមេឃុំរបស់គណបក្ស កឹម សុខា នៅខេត្តកំពង់ចាមដែរឬទេ?
ដែលបានទូរស័ព្ទចូលមកកម្មវិធីវេទិកាអ្នកស្តាប់របស់វិទ្យាស្ថាន
ពលរដ្ឋវិជ្ជា គឺគាត់បានគំរាមកំហែងជីវិតខ្ញុំ ដោយប្រើពាក្យដកក្រចក
កាត់អណ្តាត និងយកច្រវាក់ទាក់កខ្ញុំ
នេះជាភាសារបស់ពួកឈ្លបខ្មែរក្រហមសុទ្ធសាធ។
អញ្ចឹងនៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋស្តាប់ឮ
តើប្រជាពលរដ្ឋគួរបោះឆ្នោតឲ្យម្នាក់ហ្នឹងដែរឬទេ?
តើប្រជាពលរដ្ឋចង់បានមេឃុំអាចដកក្រចក អាចកាត់អណ្តាត
អាចយកច្រវាក់ទាក់កប្រជាពលរដ្ឋបែបនេះដែរឬទេ?។
នេះគ្រាន់តែមើលអំពីចរឹតលក្ខណៈរបស់បុគ្គលនោះផង
គឺយើងមិនទាន់និយាយអំពីចរឹតនយោបាយផង។
បើនិយាយអំពីសមាសភាពនៅផ្ទៃក្នុងបក្សរបស់ខ្លួន
គ្រាន់តែរើសបេក្ខជនឈរឈ្មោះឲ្យគ្រប់គុណសម្បត្តិ
ឲ្យបានគឺល្អណាស់ទៅហើយ។ គណបក្ស សម រង្ស៊ី
មិនទាន់មានរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ខ្លួននៅទូទាំងប្រទេសទេ
គឺមានត្រឹមតែថ្នាក់ខេត្ត ឬថ្នាក់ស្រុកទេ
ហើយក៏មិនទាន់ក្លាយទៅជាស្ថាប័នភាវូបនីយកម្ម ឬជាអង្គភាពនយោបាយនៅឡើយទេ
គឺគ្រាន់តែមានចាត់មនុស្សជាប្រធានបក្សខេត្ត
និងមានសមាជិកប៉ុន្មានអ្នកអញ្ចឹងទៅ តែគ្មានជីវភាពនយោបាយទេ។
ការដែលមានមនុស្សដែលមិនស្គាល់អំពីជីវភាពនយោបាយថ្នាក់ឃុំបែបនេះ
តើមានប្រជាពលរដ្ឋណាទៅគាំទ្រមនុស្សដែលមិនដឹងអំពីជីវភាព
នយោបាយក្នុងឃុំខ្លួនឯងនោះ? ។កម្មវិធីនយោបាយគឺមានតែពីភ្នំពេញទៅ
គឺជាកម្មវិធីដែលអត់បានប្រយោជន៍ទៅដល់ឃុំ អញ្ចឹងគ្មាននរណាគេបោះឲ្យទេ។
អញ្ចឹងគណបក្សប្រឆាំងត្រូវអភិវឌ្ឃគណបក្សរបស់ខ្លួនឯងតទៅទៀតសិនទៅ
គឺមិនត្រូវធ្វើការឃោសនាចោទប្រកាន់ដល់គណបក្សដទៃនោះទេ។
ជាពិសេសមិនទាន់បានចូលប្រកួតផងត្រៀមខ្លួនចាញ់ ហើយចោទ គ ជ ប
ថាមិនត្រឹមត្រូវ គឺគ្មានភាពស្មោះត្រង់ចំពោះខ្លួនឯង។ ខ្ញុំតែងតែលើកថា
ចំណុចខ្លាំងរបស់ កឹម សុខា គឺមានតែមួយចំណុចទេគឺ កឹម សុខា
ជាមនុស្សមិនចេះខ្មាស់ខ្លួនឯង។ មនុស្សយើង
តែមិនចេះខ្មាស់ខ្លួនឯងហើយកុំសង្ឃឹមថាចេះខ្មាស់អ្នកដ៏ទៃឲ្យសោះ។
ចំណែកលោក សម រង្ស៊ី វិញ គាត់ភូតដោយមិនចេះខ្មាស់សហសេវិកគាត់
អញ្ចឹងនៅពេលដែលមេបក្សមិនចេះខ្មាស់សហសេវិក បានន័យថា
ខ្លួនឯងមិនបាច់និយាយអំពីប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្សទេ
ពីព្រោះគ្មានការបញ្ជូនទស្សនៈពីក្រោមឡើងទៅលើទេ
ហើយទស្សនៈរបស់អ្នកខាងក្រោមមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់
អញ្ចឹងការធ្វើសមាជបក្ស
គឺជាការហៅអ្នកពីខាងក្រោមមកស្តាប់ឱវាទរបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ
ម្លោះហើយគឺអ្នកខាងលើមិនដឹងអំពីបញ្ហាជីវភាព បញ្ហារស់នៅប្រចាំថ្ងៃ
បញ្ហាសហគមមូលដ្ឋានយ៉ាងណានោះគឺអត់ដឹងទេ។ លោក សម រង្ស៊ី
គឺគាត់ធ្វើនយោបាយតាមបែបឮគេថា នេះជាចំណុចខ្សោយរបស់លោក សម រង្ស៊ី
គឺគាត់ឮតែពីពួកលោកម៉ី លោកថោងគាត់ថាតែប៉ុណ្ណោះ។ ខ្ញុំនិយាយនេះ
គឺចង់ឲ្យមានតុល្យភាពនៅក្នុងសភា
នៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ឲ្យបានច្រើន បើកាលណាមានតុល្យភាព
គឺចលករវិវត្តន៍គឺទៅលឿន។
-មតិលោក សត្យា រក្ស
ខ្ញុំនឹកឃើញដល់អ្នកគាំទ្រ
លោក កឹម សុខា គឺសកម្មជនរបស់គាត់បានអះអាងថា
ហេតុអ្វីបានជាកម្មវិធីយើងលើតែពីបញ្ហា កឹម សុខា ហ្នឹងលួចអង្ករ?។
គាត់ថារឿង កឹម សុខា លួចអង្ករនេះជារឿងរបស់បុគ្គលទេ។ សម្រាប់ខ្ញុំ
ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ជូនទៅសកម្មជនលោក កឹម សុខា វិញថា
កម្មវិធីរបស់យើងដែលលើកពីរឿងឯកសារសម្លេងសារភាពរបស់ កឹម សុខា
ថាជាចោរលួចអង្ករហ្នឹងគឺមិនមែនលើកពីរឿងគណបក្ស សិទ្ធិមនុស្សលួចអង្ករទេ
គឺយើងលើកអំពីបុគ្គល កឹម សុខា នេះធ្លាប់មានប្រវត្តិលួចអង្ករ
ហើយខ្ញុំមានភស្តុតាងមួយទៀតថា កឹម សុខា មិនមែនលួចត្រឹមតែអង្ករទេ
គឺលួចគោទៅទៀត។ កាលពីឆ្នាំ១៩៨០ គឺសាលាក្រុងមានគោច្រើនណាស់
ហើយគេប្រគល់ជូនទៅសង្កាត់ទឹកល្អក់រាប់រយគោ។ ចំណែក កឹម សុខា នេះគាត់ដឹកគោ
១យប់មួយ ឬពីរយកមកកាប់ ហើយគេចេះតែបាត់គោ។
ចៅសង្កាត់ទឹកល្អក់ចេះតែបាត់គោ ដល់ពេលគេរកមិនឃើញ នៅពេលដែលគេទៅលេងផ្ទះ
កឹម សុខា
ដែលមានបឹងកំប្លោកនោះគឺសុទ្ធតែស្បែកគោនៅក្នុងបឹងកំប្លោកនោះ។
អញ្ចឹងប្រវត្តិរបស់គាត់គឺអត់ថ្លៃថ្នូរទេ ហើយខ្ញុំនិយាយថាបុគ្គល កឹម សុខា
ជាចោរនេះ គឺដោយសារគាត់អួតហួសហេតុពេកថាខ្លួនជាមនុស្សស្អាតស្អំ
ជាមនុស្សមានគុណធម៌ មានព្រហ្មវិហារធម៌ ប៉ុន្តែធាតុពិតរបស់គាត់គឺជាចោរ។
អញ្ចឹងអំពើរបស់គាត់នោះគឺជាព្រហ្មវិហារធម៌មែនឬ?
ការដែលប្រជាពលរដ្ឋកំពុងតែអត់ឃ្លានគាត់បែរជាទៅលួចអង្ករបែបនេះ?
គួរណាស់តែគាត់ខំប្រឹងប្រែងកសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ កិត្តិយស
កាលពីពេលនោះដែលជាអ្នកកាន់ខាងសេដ្ឋកិច្ច គួរតែគាត់ស្មោះត្រង់
ដើម្បីសាងគុណសម្បត្តិមកដល់ពេលនេះ។ អញ្ចឹងស្រមោលជាចោររបស់គាត់នេះ
គឺនៅតាមលងគាត់ជាប់រហូតបែបនេះ អញ្ចឹងខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ទៅសកម្មជន កឹម
សុខា ឡើងវិញថា យើងមិនមែននិយាយថាគណបក្សសិទ្ធិមនុស្សជាចោរលួចអង្ករទេ
ខ្ញុំនិយាយថា កឹម សុខា ជាចោរលួចអង្ករ
ហើយបច្ចុប្បន្នជាមេបក្សសិទ្ធិមនុស្ស។
-មតិ លោកបណ្ឌិត ឈឹម ផលវរុណ
ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវមើលឲ្យច្បាស់អំពីភាពស្មោះត្រង់
ទៀងត្រង់ចំពោះនយោបាយ ពីព្រោះនយោបាយ
មិនមែនជាការប្រព្រឹត្តិទៅដើម្បីធ្វើការបោកប្រាស់ទេ។
នយោបាយគឺជាការគិតដើម្បីរកគន្លឹៈដោះស្រាយ និងដើម្បីបម្រើដល់ការអភិវឌ្ឍន៍។
អ្នកនយោបាយទេដែលយើងត្រូវពិចារណាឲ្យច្បាស់
អ្នកនយោបាយទេដែលបញ្ចេញវោហារសព្ទ័បង្កប់ដោយន័យបោកប្រាស់ច្រើនណាស់
រួមទាំងប្រជាភិថុត។ អញ្ចឹងអ្នកទាំងអស់នេះហើយ
ដែលប្រជាពលរដ្ឋគួរតែបង្កើនសមត្ថភាព
មើលឲ្យឃើញអំពីភាពស្មោះត្រង់របស់អ្នកនយោបាយ
និងមើលឲ្យឃើញអំពីភាពក្រឡិចក្រឡុចរបស់អ្នកនយោបាយក្នុងការចង់បានសន្លឹក
ឆ្នោតពីបងប្អូន នេះជាចំណុចសំខាន់ណាស់។
ដូច្នេះដើម្បីមើលឲ្យច្បាស់ពីតម្លៃសន្លឹកឆ្នោតរបស់យើង
យើងត្រូវពិនិត្យមើលអំពីរបៀបឃោសនាបោកប្រាស់
របស់អ្នកនយោបាយដែលតែងតែលើកឡើងពីរឿងបរទេស នៅអាមេរិក ឬនៅបារាំង
។ល។ ពីព្រោះនៅប្រទេសទាំងនោះគេធ្វើសម្រាប់តែប្រទេសគេទេ។
ចំណែកអស់លោកដែលមកធ្វើនយោបាយនៅស្រុកខ្មែរ
គឺត្រូវធ្វើនយោបាយសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ
គឺមិនអាចចម្លងពីប្រទេសគេមកធ្វើនៅស្រុកខ្មែរបានទេ។
ការអភិវឌ្ឍប្រទេស នៅកម្ពុជា ឬនៅអាមេរិក ឬនៅអាឡឺម៉ង់ នៅបារាំង
នៅអូស្ត្រាលីគឺវាខុសគ្នា ដោយសារការចាប់ផ្តើមរបស់ប្រទេសវាខុសគ្នា
បរិបទរបស់ប្រទេសនីមួយៗវាខុសគ្នា។ គេអាចយកគំរូពីប្រទេសណាមួយបាន
ប៉ុន្តែគេមិនអាចចម្លងដូច កឹម សុខា ឬ សម រង្ស៊ី មកអួតនោះ
គឺទៅមិនរួចទេ៕
សម្រង់ព័ត៌មាន៖ លោក នូ សាវុធឌី